Al utilizar Celtiberia.net, asumes, por tu honor, no hacer uso de las informaciones aquí publicadas para destruir, expoliar ni realizar actividades ilegales relacionadas con el patrimonio, en ninguno de los lugares aquí detallados.
OURENSE Morgade - Xinzo de Limia
15 de jun. 2006
Clasificación: Iglesia/Monasterio
Información mantenida por: ainé
Mostrada 39.637 veces.
Iglesia de San Tomé de Morgade
Texto extraido de: http://www.turgalicia.es/sit/ficha_datos.asp?ctre=121&crec=22201&cidi=G "Iglesia reedificada en el año 1920, pero que conserva restos de su anteior fábrica románica como son las portadas, la principal con cuatro arquivoltas con decoración geométrica variada, la puerta norte tiene un ajedrezado y en el tímpano un rosetón de siete brazos, siendo probablemente un símbolo solar. En su interior destaca la imagen de San Tomé, barroca y de gran calidad."




Artículo relacionado: Símbolos en piedra y su significado III. Románico inspirado en el prerrománico. http://celtiberia.net/articulo.asp?id=1750
Cómo llegar y horarios
A unos 5 kilómetros, saliendo de Xinzo por la carretera de Vilar de Barrio.
El poblamiento fue geoposicionado por ainé.
Comentarios
Pulsa este icono si opinas que la información está fuera de lugar, no tiene rigor o es de nulo interés.
Tu único clic no la borarrá, pero contribuirá a que la sabiduría del grupo pueda funcionar correctamente.
Si te registras como usuario, podrás añadir comentarios a este artículo.


La imagen a la que hace referencia la anterior

Como curiosidad…en el lugar de Morgade, se encuentran los restos de un castro (Castro de Morgade), también hay un “Castro de Morgade” en Carballedo (Lugo…límite de provincia con Ourense) y otro “Castro de Morgade” en montalegre (Portugal….límite de provincia con Ourense).
Cerca de Coruña (por tanto de la Torre) hay un Morgade (Laracha)....habrá castro también? algo que se pueda relacionar con lo expuesto?
En Galicia 13 lugares “Morgade” (repartidos en las 4 provincias) y una parroquia.
En Portugal 1 parroquia y 1 lugar
(como siempre ideas sueltas....de mom)
Queres más piezas pal rompecabezas?....una preguntita pa que te entretengas:
¿Que relación hay entre Recesvinto y la iglesia de Morgade?
A ver también si se me ocurre una cancioncilla con------Morgan, Morgana, Morgaine, Muirghein, Morrigan....Morgade! ....y montamos una orgía celtoromanosuevicogodachurrigueresca...ya puestos!
Bufff!
P.S.
Los partidarios de la arqueotoponimia de Galmés de Fuentes, remitirán sin duda este Morgade al radical prerromano *mor "montón de piedras"; con el -gade no sabrán que hacer. No, evidentemente, ahora no estoy templando gaitas. Más quisiera uno que saber siquiera tocarla...
Giorgio...mañana comento sobre los palabros (ahora estoy espesilla...lo que no quere decir que mañana no lo esté también) ... ;)


Sobre el símbolo en cuestión y ampliando lo que comentáis....
Siempre se habla del “Trisquel de Castromao” como único en el mundo por ser “calado”. Si por algo que llama la atención el **¿?** de Morgade es…
-por este hecho (también es calado)
-porque lo frecuente en estos símbolos es que tengan 6 “brazos”, este tiene 7
-los “brazos” parten de un círculo
-y para más INRI forma parte de una iglesia románica…
En conjunto, es cosa rara y peculiar… creo
**¿?**…que nombre recibe esta figura? (si os fijáis en el título, yo lo bauticé como “septiquel”…por ignorancia suprema y por “chiste fácil”…lo más simple es “rosetón” pero rosetón como que es otra cosa, no?)
Trisquel “calado” de Castromao
Perdón....La web de origen del Trisquel de Castromao
http://www.umoncton.ca/soeler/galiza_triskel.htm
Bueno, Ainé, esa manera de partir topónimos a la conveniencia es ciertamente curiosa -y te lo ha dicho también el italiano-; dices:
Los topónimos en GADE:
•Mouri-gade
•Se-gade (también apellido frecuente)
•Pe-gade
Las variantes toponímicas de GADE:
•Bra-gadela (..Gadela…apellido frecuente fuera de España)
•Corte-gadela
•Sar-gadelos
-SAR… como topónimo, hay 12 en Galicia (nada resto península...creo)
y
-GADELOS, relacionados con Irlanda y España.
Te voy a poner yo otro ejemplo. Eeeeeeeeeeh (como dice Lusitanoi), sem acritude.
Talarrubias (localidad de la provincia de Badajoz):
-Interpretación 1: ¿' ta la rubia? (uno que no preguntaba por la morena).
-Interpretación 2: tala rubias (alguno que tenía la insana costumbre de cortar por el pie mujeres de cabello blondo o dorado, o, plausible y preferentemente, ejemplares de la planta llamada "rubia").
Este burdo ejemplo, por el que pido disculpas por anticipado, es sólo una muestra de adónde podemos llegar si nos limitamos a desmenuzar los topónimos para extraer solamente aquellos radicales que nos interesan o cuyo significado conocemos...
En cuanto a la distribución de Morgade y Morgado en Galicia y Portugal, comentas lo siguiente:
Morgado (=mayorazgo)
- en Portugal…35 topónimos
- en Galicia…1 topónimo (en la frontera con Portugal)
Morgade (= ¿?)
- en Galicia…14
- en Portugal…2 topónimos (en la frontera con Galicia)
Lo que planteas, se vuelve, curiosamente -o no-, argumento a mi favor:
Morgade procede de Maioricáti, genitivo. Por tanto, es topónimo patrimonial. Los topónimos patrimoniales procedentes de genitivos latinos son más que abundantes en todo el norte peninsular: Santander < Sancti Emeterii, Guitiriz < Witerici, Santiuste < Sancti Iusti...
Morgado procede de Maioricátum, acusativo. De modo que, al contrario que el anterior, es término patrimonial usado eventualmente como topónimo (vid. infra "morgado").
Pero, tanto uno como otro, se refieren a lo mismo: al hijo mayor de una familia y a su privilegiada herencia predial.
Ya sé que los orígenes toponímicos latinos son, para much@s de los asidu@s, menos atractivos que otros más antiguos, no digamos si además éstos vienen envueltos en el aura mítica de lo mal llamado celta... Pero siete siglos ininterrumpidos de presencia romana en la Península Ibérica, mas su proyección en las lenguas románicas, dan para mucho más de lo que a veces se cree.
Lo que propongo de Morgade como procedente del genitivo latino Maioricáti "propiedad del mayorazgo", es más prosaico y menos sugerente que otras posibles interpretaciones, pero sin duda más real:
morgado, s.m. vínculo indivisível e inalienável que se transmitia, numa família, de primogénito em primogénito, mas em linha recta varonil: (fam.) o primogénito de uma família; (fig.) coisa de muitos proventos. Do lat. *maioricátu, de maióre "mais velho" (Dicionário da Língua Portuguesa, Porto Editora).
Por cierto, decías más arriba:
-SAR… como topónimo, hay 12 en Galicia (nada resto península...creo)
Pues... hay algo en el resto de la Península: sólo en Cáceres tenemos un Sar-talejo (en Galisteo), ¿qué te parece?
Saúde e non saudade.
Ainé...
yo no veo que decì de tan heretico.
El pater
todavia menos comprendo tu afirmacion (con la frase: "Afirmaciones extraordinarias requieren pruebas extraordinarias", que quieres decir???)
Por qué yo no dije nada de extraordinario.
1) el instituto juridico que en castellano se llama "mayorazgo" no es un instituto "strictu senso" exclusivamente castellano, por qué existia en muchos paises europeos: en Portugal se llamaba "morgado" y en Italia "maggiorasco" solo por hacer algunos ejemplos
2) el mismo instituto no naciò en Castilla y se difundiò en el mundo.
3) el termino "morgado" fue utilizado en Portugal antes que en Castilla se emanara el citado "Código de las Siete Partidas" (1256/65)
P. Merca ha mostrado la continuidad, que remonta a 1215, del morgado de Carvalho. Fijais: 1215.
( Sobre o rnorgado de Carvalho (Quarenta anos despois), «Bol. da Facultade de Direito de Coimbra» 40 (1964) 191-202)
Os creeis que el 1215 es la fecha primera de creacion de la palabra, a caso? Es solamente la fecha que nosotros tenemos ahora...aquella que manece, por qué la mayoria de los documentos antiguos se perdieron.
Baste decir que del caso portugues citado se sabe solo desde el siglo XX: antes no se conocia.
4) sin utilizo del termino especifico, tenemos muchos ejemplos de donaciones del siglo XII, donde aparecen "Inalienabilidad, indivisibilidad y sucesión perpetua en la familia"...por que el mayorazgo/morgado no es otra cosa si no una evoluccion del fideicomissum latin...
antes del siglo XII estaba plenamente legal dejar los bienes al hijo mayor.
Ya se veen cosas parecidas en la Biblia ( Gén, 25,31 y 27,32; Ex 13,2; Dt 21,27; 1 Par 5,1; 2 Par 21,3).
y no excluyo que hayan influido elementos de derechos germanicos.en la evolucion que tomò el instituto en las tierras de Europa occidental que fue ya romana.
La novedad del mayorazgo/morgado frente al derecho romano està en la inalienabilidad, indivisibilidad y sucesión perpetua en la familia, pero esa es ya una evolucion atestigada en el siglo XI.
Las reglas romanas acerca de los fideicomisos familiares, tenían como límite la cuarta generación...pero los fideicomissa romanos permetian de transferir la propiedad solo a un hijo, el mayor...y la palabra "maioraticu(m)" puede haberse formada cuando todavia no se hablada de sucesion perpetua en la familia.
5) Las Partidas (11,15,2) fijaron la primogenitura del reino, considerando que este principio se observaba en las tierras donde el señorío se tiene por linaje, pero mayormente en España; en 1,5,44, se autoriza al testador a prohibir la enajenación de castillo, torre, casa o viña, «para que estos bienes permanezcan en el hijo o heredero». Enrique II, en su testamento (1374), ordenó que las mercedes por él hechas contra Derecho fueran respetadas a los donatarios que las tendrían por m. en favor del hijo mayor legítimo y a falta de hijo legítimo volviesen a la corona. Esta cláusula fue confirmada por los Reyes Católicos en 1486, de nuevo en 1720 y recopilada.
Os consejo de consultar la Gran Enciclopedia Rialp: Humanidades y Ciencia, para tener una idea mas clara.
Y tb os consejo de considerar que habia dos tipos diferentes de mayorazgo en Espana
-"de licencia real" para fundar sobre la parte legítima
-"cortos"para fundar sobre el tercio de mejora en favor de hijos o descendientes o sobre el quinto libre, o sobre la totalidad de la herencia , cuando no hay descendientes legítimos, que nunca precisaron licencia del Rey y que les fundaban los que no eran nobles.
Los segundos no fueron regulados legalmente ni en el siglo XIII, ni en todos los sucesivos.
La unica verdad es que en Castilla el instituto fue utilizado muchisimo y en otras tierras menos. Pero pensar en una Galicia pura (como una aldea galica en estado de sitio...habitada por tantos Asterix) no es creible...expecialmente conocendo lo que pasaba en Portugal.
En primer lugar, pido mis disculpas a Ainé, pues había manifestado mi intención de no volver a marear en este foro la perdiz etimológica que yo mismo había lanzado, pero... vienen del Este vientos que me obligan a no quedarme callado. Muchas gracias y parabienes, Ainé, por tu trabajo sobre este foro cuyos comentarios deberían quizá haber derivado hacia los derroteros de la Historia del Arte, pero que por culpa esencialmente mía se han desviado hacia la ardua cuestión toponímica... De ahora en adelante, mi comentario va dedicado al italiano, que me ha aludido en diversas ocasiones y no siempre con fortuna:
Sr. Giorgio-di-Effe: Dixisti:
Lo conozco por qué soy tb doctor en historia del derecho.
Nescio quo attingat cum "tb". Ego quidem licentiatus -olim bachalaureus- sum in Latina lingua, quoniam de monstrandis titulis agimus. Plane cognosco de quo loquor; noli me corrigere. Sed nunc de aliquis rebus tibi respondere debeo... Incipiam; ais:
Yo no digo que *mor- sea celtico: puede ser de cualquiera otra lengua indo-europea antigua.
Sane, numquam dixi te id dixisse.
"Condestable" es un prestamo modificado del frances (aquella lengua sì que lo hizo derivar directamente de "comes stabuli") y "feligres" no tiene la e final...
Eso debe ser en italiano y habla de eso si lo sabes, porque en castellano el origen de condestable es el que propuse más arriba, y así viene avalado por el Diccionario de la Real Academia Española, no me invento nada. En cuanto a que feligrés no tenga la -e final, ya lo dije yo antes que tú. Andiamo...
Pergo; antea dicebas:
Lo que a ti (y a otros) parece una evoluccion de un genitivo (Santiuste, Santander) no pudria ser una evoluccion dialectal romance de un nominativo?
Muchos dialectos romances occidentales tenden a cortar el nominativo, terminando la palabra con una consonante final. Y la "E" puede ser un tentativo sucesivo de dar una final a algo que no la tenia (Santiust)
Por lo que concerne Witerici>Guitiriz, en la misma manera Guitiriz no pudria derivar directamente de una forma nominativa germanica Widriks?
date cuenta que "riks" significa rey en gotico, como habia rix en galico y rex en latin.
Nescio de ullo nominativo casu qui in lingua romanica paeninsulari pariret nomina localia...
Es mucho más fácil, y creíble, postular que una -i final átona dé lugar a una -e final, e incluso llegue a desaparecer. En cuanto a lo de Widriks, probablemente sea ese el origen del nombre, pero la forma latina (latinizada) que conocemos es Witericus, cuyo genitivo Witerici es el que, a todas luces, origina Guitiriz.
Si vales, bene est, ego valeo. Salutem plurimam etc.
Y también decir que ambas figuras, la de la mellora como la del mayorazgo prácticamente están en desuso y que forman parte prácticamente del derecho consuetudinario, con la diferencia de que en Galicia si se ha terminado regulando la mellora por ley.
He encontrado este artículo que viene a explicar mejor lo que he dicho anteriormente
http://www.avogacia.org/w3/article.php3?id_article=423
"A mellora consiste en elixir a un fillo para que se faga cargo do patrimonio familiar e perpetúe a casa traendo à súa cónxuxe vivir à mesma- Esta modalidade está presente no dereito galego desde tempos medievais baixo a forma de "mellora de terzo e quinto", recollida na compilación de Dereito Foral de Galicia, art. 84-86; equivale a que o herdeiro preferente recibe como mellora 7/15 partes da herdanza, ademais de entrar tamén no reparto dos 8/15 restantes a partes iguais cos demais coherdeiros.
Comprendo que la cuestion parezca complicada, pero no lo es tanto.
Estò claro que en todos los casos (tb el gallego) se habla siempre de una evolucion del fideicomissum romano.
Cuando fue compilado en un libro el derecho foral de Galicia (que antes tenia que ser oral)?
Creo en epoca tardia...
Y es tb claro que "mellorazgo" sea una palabra concebida a partir del model "mayorazgo".
Eso no asegura como se deciera mil anos atras.
Y que tb el mayorazgo castellano no se refiera obligatoriamente al hijo primogenito no significa nada en conexion al nombre estè mas que claro, clarisimo.
Una cosa es el nombre y la origen del instututo y otra la evolucion.
En italiano tambien "maggiorasco" puede no referirse al "primogenito"
http://itdiritto.net/diritto/maggiorasco-15B4.html
"diritto successorio, abolito in Italia dal 1866, in forza del quale il patrimonio familiare passava per testamento a un solo parente maschio, normalmente il più prossimo in grado; fra parenti di uguale grado il patrimonio passava al maggiore di età"
Normalmente, no significa necesariamente.
El nombre deriva de una normalidad...pero es admisible la excepcion.
Y en Castilla el mayorazgo es:
ex Gran Enciclopedia Rialp: Humanidades y Ciencia. Última actualización 1991
"Régimen especial de propiedad y sucesión hereditaria, en el que los bienes se consideran vinculados, no pueden ser enajenados ni gravados, y se trasmiten a la muerte del actual poseedor, a su primogénito, o a otra persona determinada en la fundación"
...no necesariamente el primogenito...normalmente, pero no necesariamente
una lectura interesante:
LEGISLACION DE GENEALOGÍA, HERALDICA, NOBILIARIA y CIENCIAS AFINES
Por Dámaso M. Ruiz de Clavijo Fernández
http://personal.telefonica.terra.es/web/ruizdeclavijo/index.htm
si claro, eso en Portugal...
la "mellora o millora" gallega es equivalente al italiano "migliorìa (aumento di utilità o ricchezza")"
pero lo que quiero decir de manera fuerte es que el derecho foral no es una cosa imudable, que manece en el tiempo siempre igual
..con el derecho foral de ahora no pudemos demonstrar lo que pasò mil anos atras, ni los nombres de los institutos juridicos de aquel tiempo.
Espero os sirva para entender...millora, mellora, mellorado, millorado, herdanza, herdeiro,...en zonas montaña gallega y limítrofes (Asturias, León y Portugal)
Texto completo en:
http://www.csarmento.uminho.pt/docs/ndat/rg/RG103_09.pdf
Matrimonio e herdanza en comunidades
rurais dos limites orientais de Galicia
Xosé Manuel Gonzalez Reboredo*
Revista de Guimarães, n.º 103, 1993, pp.177-200
Trátase da espacialidade matrimonial de
comunidades rurais tradicionais da zona limítrofe entre Galicia,
Asturias e León na primeira metade do presente século, e da relación
da mesma con certas pautas de cultura, especialmente as derivadas do
modelo hereditario predominante entre os moradores destas terras e
outras coherentes dentro do ideal de organización familiar. Aínda que
os nosos datos de campo se centran en terras dos municipios de Navia
de Suarna (LugoGalicia) e de Candín (León), fenómenos semellantes
podense dar noutras do noroeste,
O marco xeográficocultural.
A Serra de Ancares sitúase no límite entre as comunidades
autónomas de Galicia – concellos de Navia de Suarna e Cervantes –,
Asturias – concello de San Antolín de Ibias – e Castilla – León –
concello de Candín – (vid. map. I). Trátase dunha área montañosa na
que a zona axial da serra atinxe perto dos dous mil metros de altitude
para descender ata cotas inferiores ós 400 no val do río Navia na
vertente occidental e no val do Bierzo pola banda oriental
A fórmula ideal é que o fillo millorado traiga a vivir unha
muller (menos frecuentemente unha filla trae un home) a ela, o que
xera un relativo predominio da residencia patrivirilocal, namentras os
demáis irmans, herdeiros residuais en suma, vense obrigados a ficar
na casa como “solterois”, ou, no caso de fillas, tratan de colocarse por
matrimonio en casa de semellante status mediante axeitada dote, ou
recurren á emigración, que era moi frecuente para A Habana e Bos
Aires ata os anos sesenta, ou, finalmente, se optan por matrimoniar e
quedar, vense reducidos a ser poseedores dun cativo lote de terras,
caendo frecuentemente na categoría de artesáns ou de “bodegueiros”,
campesiños pobres obrigados a lograr xornais para completar os seus
cativos ingresos e a valerse da condescendencia dos labradores que
lles permiten sementar un pouco de centeo no monte comunal.
“a millora era
de dous tercios. Os demáis irmaus se lles daban cartos, pero non
terras para evitar o dividila casa”.
O ideal de non desfacela casa mediante partición parece
cumplirse en boa medida a tenor de datos de campo. Así, dun total de
54 transmisións hereditarias con informes orais referidas a casas de
dúas aldeas de Rao, 24 supuxeron a millora para o fillo varón máis
vello, o que representa unha total coincidencia co ideal cultural, en 2
casos quedou millorado outro fillo, en 10 a millora recaeu nunha filla,
en oito casos herdou un fillo/filla únicos ou un sobriño e nos dez
restantes as casas desfixéronse ou quedaron indivisas.
En contraposición coa “millora”, que favorece a un herdeiro, no
val de Ancares predomina un ideal de reparto igualitario da herdanza.
Todolos fillos poden aspirar a recibir unha parte equitativa do
patrimonio familiar. O mesmo que sucede noutras terras de Galicia e
norte de Portugal, o resultado lóxico desta tendencia é a elaboración
de estratexias específicas para reconstruir un patrimonio viable
Se sigue hablando de millora...pero hoy en día casi todas las familias tienen "vinculeiros" (deja entonces de tener sentido la millora/mellora).
Mas datos para diferenciar...herdanza, mellora/millora y morgado:
O último señor do morgado do Rosal, o primoxénito D. José Saavedra Costas, naceu en 1827 e deixará de existir sen descendencia no 1883. Este heredou de seus pais hacia 1862 un patrimonio que entre a metade do vínculo e dos bens
adquiridos (que lle deixaron como "millora") e maila lexítima, estaba valorado en 884.400 rs. da época. Este persoeiro marcou o débalo definitivo da Casa do
Rosal, residindo de seguido na cidade olívica, e deixando o patrimonio
fraccionado entre as distintas pólas da familia, co que rachaba un morgado secular, sustento de seu prestixio e poderio social.
Texto completo en:
http://moana.servidores.net/libros/rosal.txt
Interesante también para quienes gusten de las genealogías (Saavedra, Soutomaior, Romai, Condes de Deza, Condes de fuensaldaña,....todos relacionados con esta casa)
PD: e ti es vinculeiro Amerginh?... :DD ...mmmm, pa min que si
Hay 13 comentarios.
1